Forum Pamięci

W dniach 3-6 września 2013 r. w Muzeum Stutthof odbyło się IV. Forum Pamięci. Seminarium polskich muzeów martyrologicznych. Jest ono corocznym spotkaniem pracowników polskich polskich muzeów i miejsc pamięci oraz okazją zaprezentowania tego co realizowaliśmy w ostatnim roku, a co uznajemy za ciekawe, nowe i warte pokazania.

Tematyka i program spotkania są wypadkową działalności kilkunastu różnych instytucji. Część merytoryczną podzielono na trzy sesje:
Historyk, muzealnik, regionalista: Między teorią a praktyką;
Miejsca i pamięć: raport z terenu;
Muzealna (nie)codzienność: od edukacji do konserwacji.
Forum Pamięci jest również okazją do poznania historii i tradycji Mierzei i Żuław Wiślanych.

Dyskusje w gronie muzealników pozwalają spojrzeć na naszą codzienną pracę z szerszej perspektywy. Są one motywacją do zmian, a także inspiracją do doskonalenia swoich umiejętności. Zapobiegają również zawodowej monotonii.

Forum Pamięci zostało zorganizowane dzięki współpracy Muzeum Stutthof i Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Poniżej zamieszczamy listę prelegentów oraz tematy ich wystąpień:

Bogdan Chrzanowski
"Relacja jako źródło w badaniach historycznych (na tle Polskiego Państwa Podziemnego na Pomorzu)"
W jaki sposób relację mogą odegrać rolę źródła historycznego wobec braku dokumentów oraz jak w oczach respondentów wyglądało funkcjonowanie Polskiego Państwa Podziemnego na Pomorzu?

Anna Weronika Brzezińska, Małgorzata Wosińska
"'Zasada zrównoważonego rozwoju' w praktyce i na przykładzie projektów realizowanych w latach 2010–2011 we współpracy Uniwersytetu im. A. Mickiewicza i Muzeum Stutthof"
Próba podsumowania dwóch projektów (dokumentacyjno-badawczych oraz badawczo-upowszechniających) realizowanych w latach 2010-2011 oraz zaprezentowanie ich efektów w kontekście zasady zrównoważonego rozwoju (w odniesieniu do środowisk lokalnych).

Paweł Śpiewak
"'Opór i zagłada' – obchody siedemdziesiątych rocznic powstań żydowskich na ziemiach polskich"

Ewa Malinowska
"Czy Muzeum Poczty Polskiej w Gdańsku jest 'muzeum jednego dnia'?"

Elżbieta Grot
"Pamięć o Piaśnicy i przeobrażenia upamiętnień tego miejsca w latach 1945-2013"
Jak wyglądają zmiany w stanie wiedzy o zbrodni piaśnickiej? Czy istnieje ewolucja pamięci i upamiętnienia tego miejsca w okresie powojennym?

Alicja Wójcik
"Pilorama – żywa pamięć w Perm-36"
Przez powojenne dekady utworzyły się kanony przeżywania pamięci w obszarze byłych obozów koncentracyjnych i Zagłady. Tymczasem na terenie byłego łagru Perm-36, u stóp Uralu, wydarzenia upamiętniające wyglądają zupełnie inaczej, mają inną formę i inaczej zdefiniowane cele. Relacja z międzynarodowego festiwalu Pilorama 2013.

Bartłomiej Grudnik
"Pamięć wciąż żywa… Współpraca miejsca pamięci z rodzinami ofiar Palmir"
Choć wydaje się, że w sprawie zbrodni dokonanych w lesie palmirskim powiedziano już wszytko, wciąż odkrywane są nowe, nieznane fakty czy niezwykłe pamiątki skrywane w rodzinnych archiwach. Jak wyglądają efekty współpracy Muzeum z rodzinami ofiar? Wzruszająca historia odnalezienia grobu Romana Kaczorowskiego przez jego córkę oraz udostępnienie Muzeum archiwalnych filmów z rodzinnej kolekcji Pohoskich. Wciąż trwają prace badawcze przy ustalaniu miejsca pochówku kilku osób m.in. Henryka Leśnikowskiego i Henryka Naramowskiego.

Magdalena Drzyżdżyk
"Organizacja nowego Centrum Obsługi Zwiedzających"
Wejście na Miejsce Pamięci to ciągi komunikacyjne, parking, księgarnia, usługi, sanitariaty, biuro informacyjne, kasy, atrybucja przewodników, filtry ochrony i wiele innych funkcji. Projektowanie nowego wejścia wymaga integracji wielu czynników. Jak wykorzystać dotychczasowe doświadczenia w tworzeniu nowego Centrum Obsługi Odwiedzających, czyli rzecz o budynku rzeźni…

Piotr Tarnowski
"Muzea i miejsca pamięci w Polsce – próba spojrzenia w przyszłość bliską i dalszą..."
Jaka jest rola muzeów martyrologicznych w dyskusji na temat przyszłości muzeów historycznych? Jak uczynić taką debatę owocną? Czy jesteśmy przygotowani na spotkanie z odbiorcą ukształtowanym przez współczesny system edukacji?

Wiesław Wysok
"Nie wszystko jest edukacją. Pedagogika miejsc pamięci a tożsamość edukacyjna polskich muzeów upamiętniania"
Jak rozumieć edukację w muzeach martyrologicznych? Co należy do świata edukacji, a co jedynie go naśladuje? Refleksja dydaktyczna, odwołująca się do teorii i praktyki pedagogiki pamięci. Patrząc na edukację w muzeach upamiętnienia przez pryzmat założeń ideowych pedagogiki pamięci, stwierdzić można, że konstytuuje ją kategoria podmiotowości odwiedzającego i jego obecność w autentycznej przestrzeni historycznej oraz kategoria pragmatycznego doświadczenia i czynnego odkrywania w sferze poznawczej, refleksyjno-emocjonalnej i aksjologicznej. Wydaje się zatem, że empiria, dyskursywność i, last but not least, aksjologia tworzą tożsamość edukacyjną miejsc pamięci. Łączenie treści poznawczych i aksjologicznych – wspierane własnym doświadczeniem uzyskanym w autentycznym miejscu historycznym – stymuluje praktykowanie edukacji sensu stricto na temat wydarzeń II wojny światowej.

Joanna Lusek
"Niewola i miejsca pamięci w europejskich podręcznikach historii"
Pedagogika pamięci definiowana jest jako nauka społeczna, której zadania koncentrują się na nauczaniu pamięci. Łączy poznawanie historii z autorefleksją w kontekście budowania pamięci i próby ocalania od zapomnienia MIEJSC, CZASU i LUDZI, mając na względzie niezafałszowany obraz prawdy historycznej. Pamięć nadaje sens przeszłości i teraźniejszości, a zarazem wyznacza zadania dla przyszłych pokoleń. Czy nauczanie pamięci stanowiło w przeszłości i stanowi obecnie priorytet polityki pamięci w państwach europejskich? Czy i w jaki sposób podręczniki historii wpływają na proces recepcji przeszłości i pamięci?

Vincent E. Slatt
"Czytelnia USHMM: co jest w zbiorach i co jest najbardziej popularne wśród badaczy?"
Od 2010 roku mamy jedną czytelnię dla biblioteki i archiwum. Wśród odwiedzających badaczy możemy wyróżnić trzy grupy: pracownicy Muzeum, zewnętrzni badacze, którzy zawodowo zajmują się historią Zagłady, oraz wszyscy inni – turyści, uczniowie, studenci, nauczyciele, ocalali i ich rodziny oraz rodziny wojskowych z II wojny światowej.

Bartosz Bartyzel
"Medialny obraz uroczystości"
W uroczystościach bierze udział kilkaset, kilka tysięcy osób. Ich przebiegiem interesują się setki tysięcy, miliony ludzi. Jak współpracować z mediami przy organizacji obchodów, uroczystości, wizyt państwowych?

Krzysztof Banach
"Od 'zagłady milionów' do przywracania tożsamości. Tematyka Holocaustu na wystawach stałych Państwowego Muzeum na Majdanku"
Sposoby ukazywania zagadnienia Holokaustu na ekspozycjach stałych oraz wykorzystywane do tego techniki wystawiennicze różniły się od siebie tuż po zakończeniu wojny, w okresie PRL i po 1989 r. Próba opisu zmian zachodzących w narracji dotyczącej Zagłady w różnych okresach działalności Państwowego Muzeum na Majdanku z uwzględnieniem oddziałujących na nią czynników politycznych, ideologicznych czy ekonomicznych.

Magdalena Urbaniak
"Czy tylko grupy zorganizowane? International SummerAcademy"
Czego poszukuje w Auschwitz samotny podróżnik? Jak można mu pomóc w poznaniu i zrozumieniu tego miejsca? Międzynarodowa Akademia Letnia to nowy kierunek w projektach edukacyjnych Miejsca Pamięci. Jej uczestnicy przyjeżdżają tu z całego świata z różnych powodów: niektórzy liczą na wsparcie w swojej pracy badawczej i edukacyjnej, niektórzy motywowani są całkiem innymi względami. Wszystkich przyciąga TO miejsce i możliwość podjęcia właśnie tu dyskursu na temat historii i wielowymiarowości Auschwitz.

Anna Chinc
"Nowe kolekcje w Archiwum Muzeum Stutthof"
Prezentacja nowych nabytków pozyskanych do zbiorów Muzeum Stutthof.

Anna Zięba, Sylwia Foks
"Stop z Kanady – niezbadana historia na wyciągniecie ręki"
Po wojnie wiele pozostałości poobozowych traktowano jedynie w masowym wymiarze, jako wyraz ogromu cierpień. Dziś archeologiczna analiza olbrzymich stopów metalowych z Kanady pozwala odkryć jednostkowe przedmioty i wyłonić ślady indywidualnych ofiar.

Wirginia Węglińska
"'Stutthof to miejsce, w którym inaczej się oddycha". Współpraca Muzeum Stutthof z Instytutem Sztuk Pięknych w Olsztynie na przykładzie projektu 'Brama'"
Projekt „Brama” to cykl niekonwencjonalnych warsztatów organizowanych zgodnie ze zmieniającymi się porami roku. Jak wygląda artystyczna odpowiedź na historię KL Stutthof, podyktowana przez indywidualne emocje studentek?

Joanna Gierczyńska
"'Pawiak w relacjach świadków'. Kulisy realizacji filmu dokumentalnego"
Film pt. „Pawiak w relacjach Świadków” w reż. Andrzeja Kałuszko będzie przedstawiał nagrane przez Muzeum autentyczne relacje, wspomnienia więźniów Pawiaka, ułożone w strukturę opowieści – dotyczącej różnych aspektów pobytu więźniów na Pawiaku i koszmaru rzeczywistości okupacyjnej w latach II wojny światowej. Kilka rozdziałów złoży się na ludzką historię Pawiaka – jako istotnego elementu niemieckiego terroru w Polsce w czasie wojny. Premiera odbędzie się 5 października w czasie Dni Pamięci Pawiaka.

Magdalena Kruk-Kuchcińska
"'Byśmy zrozumieli i pamiętali' – warsztaty historyczno-teatralne w CMJW"
Przybliżenie najnowszego, interdyscyplinarnego projektu edukacyjnego, na który składał się cykl warsztatów historyczno-teatralnych dla uczniów opolskich szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych: cele i założenia projektu, jego przebieg i relacje uczestników. Jak wykorzystać jego efekty w przyszłości?

Jacek Nawrocik, Renata Wełniak
"Projekt 'Sprawa mosińska'"
Przybliżenie całości prac związanych z realizacją programu „Sprawa mosińska”, w trakcie którego przeprowadzono działania edukacyjne i naukowo-badawcze zakończone wystawą czasową „Sprawa mosińska. Mieszkańcy Mosiny w obozach koncentracyjnych”, publikacją „Sprawa mosińska 1943 rok” oraz projektem edukacyjnym „Losy mosinian w czasie II wojny światowej” zrealizowanym przez uczniów Gimnazjum nr 2 w Mosinie. Program „Sprawa mosińska” jest zespołem działań przygotowanych przez Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie oraz Zespół Szkół w Mosinie mających na celu upamiętnienie 70. rocznicy wydarzeń, jakie miały miejsce we wrześniu 1943 r. w Mosinie.

Bartłomiej Garba, Marcin Westphal
"Jak kształtować zasób muzealny i jak nim zarządzać? Próba przedstawienia doświadczeń zebranych podczas gromadzenia i opracowywania zbiorów"
Przedstawienie na przykładzie doświadczeń zebranych przez Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku tematyki związanej z pozyskiwaniem zbiorów, tworzeniem odrębnych kolekcji muzealnych oraz opracowywaniem eksponatów. Zaprezentowanie, w powiązaniu z powyższymi zagadnieniami, tworzonego przez Muzeum narzędzia informatycznego/ bazy danych, służącego do zarządzania zbiorami.

Paweł Sawicki
"Anonimowy internauta – próba sportretowania"
Kto odwiedza strony internetowe Miejsca Pamięci? Skąd pochodzi? Czego szuka? Co ściąga? Co go interesuje, a jakie informacje są mu zupełnie zbędne? Narzędzia analityczne pozwalają naszkicować wirtualną frekwencję Miejsca Pamięci w internecie.

(ww)

Galeria zdjęć